۱۴ رکن برای بازطراحی اقتصاد دیجیتال ایران

محمدتقی آذرشب، رئیس کمیته اقتصاد دیجیتال و هوش مصنوعی شورای عالی هماهنگی اقتصادی سران قوا،در گفت‌وگو با خبرنگار سیتنا، با اشاره به چالش‌های موجود در زیست‌بوم اقتصاد دیجیتال، اظهار کرد: یکی از آسیب‌های اصلی کشور در سال‌های گذشته، «انقطاع زنجیره حکمرانی» بوده است؛ به این معنا که بخش‌های مختلف زیست‌بوم اقتصاد دیجیتال شامل حکمرانی کلان، رگولاتوری، زیرساخت ارتباطی و پردازشی، داده و هوش مصنوعی، پلتفرم‌ها، صنایع مادر و سرمایه و منابع انسانی، به صورت جداگانه مورد توجه قرار گرفته‌اند.

وی افزود: اختلال در هر یک از این لایه‌ها می‌تواند کل زنجیره ارزش اقتصاد دیجیتال را تحت تأثیر قرار دهد؛ برای نمونه، تا زمانی که مالکیت و ارزش‌گذاری داده مشخص نباشد، نظام بانکی نمی‌تواند داده را به عنوان یک دارایی قابل وثیقه‌گذاری در نظر بگیرد و از سوی دیگر، نبود سازوکارهای چابک برای مواجهه دستگاه‌های قضایی و امنیتی با کسب‌وکارهای نوآور می‌تواند فعالیت آنها را با چالش مواجه کند.

رئیس کمیته اقتصاد دیجیتال و هوش مصنوعی شورای عالی هماهنگی اقتصادی سران قوا ادامه داد: با توجه به فرابخشی بودن این مسائل، یک معماری جامع ۱۴گانه از زیرساخت‌های راهبردی و حقوقی طراحی شده است که حوزه‌هایی همچون امنیت ملی، مالیات، اعتبارات، صنعت، داده، هوش مصنوعی و حقوق شهروندی را پوشش می‌دهد.

رصد اقتصاد دیجیتال و ایجاد آزمایشگاه مرجع هوش مصنوعی

آذرشب یکی از محورهای این معماری را ایجاد رصدخانه ملی اقتصاد دیجیتال و هوش مصنوعی عنوان کرد و گفت: این رصدخانه با پایش سهم واقعی اقتصاد دیجیتال از تولید ناخالص داخلی و رصد جریان داده‌های کلان، می‌تواند زمینه تصمیم‌گیری مبتنی بر داده را در سیاست‌گذاری‌های اقتصادی فراهم کند.

وی همچنین از پیش‌بینی آزمایشگاه مرجع ملی داده و هوش مصنوعی خبر داد و افزود: آزمون الگوریتم‌ها، ارزیابی مدل‌های بزرگ زبانی، بررسی ریسک‌های سایبری و صدور گواهی‌های استاندارد فنی از جمله وظایف این آزمایشگاه خواهد بود.

سندباکس‌های تخصصی برای کسب‌وکارهای نوآور

به گفته آذرشب، یکی دیگر از ارکان این برنامه، ایجاد شبکه سندباکس‌های تخصصی و محیط‌های آزمون تنظیم‌گری است که با مشارکت نهادهایی مانند بانک مرکزی، بورس، بیمه و قوه قضائیه فعالیت خواهند کرد.

وی توضیح داد: این محیط‌ها به کسب‌وکارهای نوظهور اجازه می‌دهند مدل‌های خود را در یک محیط تحت نظارت و با ریسک کنترل‌شده آزمایش کنند و پیش از ورود به مرحله دریافت مجوزهای نهایی، امکان ارزیابی مدل کسب‌وکار آنها فراهم شود.

ورود هوش مصنوعی به صنایع مادر

رئیس کمیته اقتصاد دیجیتال و هوش مصنوعی شورای عالی هماهنگی اقتصادی سران قوا همچنین از طراحی هاب ملی رسوخ فناوری و هوشمندسازی صنایع سنتی خبر داد و گفت: این هاب با هدف اتصال ظرفیت شرکت‌های دانش‌بنیان به صنایع بزرگی مانند فولاد، نفت، پتروشیمی، کشاورزی و معدن ایجاد خواهد شد.

آذرشب افزود: استفاده از فناوری‌های نوین و هوش مصنوعی در صنایع مادر می‌تواند در افزایش بهره‌وری خطوط تولید و کاهش ناترازی انرژی نقش داشته باشد.

اعتباردهی بر پایه دارایی‌ها و داده

وی یکی دیگر از محورهای این برنامه را ایجاد زیست‌بوم اعتبار مولد مبتنی بر دارایی‌های دولت و بخش خصوصی دانست و گفت: در این سازوکار، استفاده از ظرفیت دارایی‌های راکد و تأمین مالی زنجیره‌ای برای هدایت منابع به سمت بخش تولید مورد توجه قرار گرفته است.

آذرشب همچنین بر اهمیت تعیین جایگاه حقوقی و اقتصادی داده تأکید کرد و گفت: یکی از محورهای مورد توجه، ایجاد نظام حقوقی برای ارزش‌گذاری و دارایی‌پذیری داده‌های ملی و سازمانی است تا داده‌های استاندارد و ساختاریافته شرکت‌ها بتوانند در چارچوب مقررات به عنوان دارایی نامشهود مورد ارزیابی قرار گیرند.

صیانت از کسب‌وکارها و حل اختلاف فوری

رئیس کمیته اقتصاد دیجیتال و هوش مصنوعی شورای عالی هماهنگی اقتصادی سران قوا از سامانه ملی صیانت از کسب‌وکارها و حل‌اختلاف فوری به عنوان یکی دیگر از محورهای برنامه نام برد و اظهار کرد: هدف از این سازوکار، ایجاد بستری برای رسیدگی سریع به چالش‌های حقوقی و امنیتی کسب‌وکارها و جلوگیری از اختلال در فعالیت اقتصادی آنهاست.

وی افزود: در این چارچوب، سازوکاری با حضور نمایندگان بخش‌های مختلف حاکمیتی و بخش خصوصی برای بررسی مسائل کسب‌وکارها پیش‌بینی شده است.

ابر ملی پردازش برای توسعه هوش مصنوعی

آذرشب با اشاره به نیاز روزافزون شرکت‌ها و پژوهشگران به توان پردازشی، کمبود زیرساخت محاسباتی را یکی از گلوگاه‌های توسعه هوش مصنوعی دانست و گفت: ابر ملی پردازش و زیرساخت محاسباتی مشترک هوش مصنوعی با هدف فراهم کردن دسترسی توسعه‌دهندگان و شرکت‌های دانش‌بنیان به ظرفیت پردازشی مورد نیاز طراحی شده است.

وی ادامه داد: این زیرساخت با استفاده از ظرفیت‌های فنی و مالی دستگاه‌های مرتبط، امکان دسترسی به خدمات محاسباتی را برای توسعه مدل‌های هوش مصنوعی فراهم خواهد کرد.

پایش عملکرد دستگاه‌ها و تصمیم‌یار هوشمند

رئیس کمیته اقتصاد دیجیتال و هوش مصنوعی شورای عالی هماهنگی اقتصادی سران قوا همچنین از راه‌اندازی مرکز پایش و رصد تکالیف دستگاه‌های اجرایی خبر داد و گفت: این مرکز بر مبنای ماتریس مسئولیت‌ها، میزان پیشرفت تکالیف دستگاه‌ها را رصد خواهد کرد.

به گفته آذرشب، داشبورد مدیریتی و سامانه تصمیم‌یار هوشمند حاکمیت نیز با هدف شبیه‌سازی آثار اقتصادی مصوبات و پایش برخط اجرای تکالیف ملی طراحی شده است.

تربیت نیروی انسانی و گفتمان‌سازی فناوری

آذرشب با اشاره به اهمیت نیروی انسانی در توسعه اقتصاد دیجیتال گفت: مرکز جامع توانمندسازی، شتاب‌دهی و کادرسازی نخبگانی نیز در این برنامه پیش‌بینی شده تا ضمن تربیت نیروی متخصص، ارتباط میان پارک‌های فناوری و بازارهای بزرگ تقویت شود.

وی همچنین از پیش‌بینی استودیو ملی ترویج، تولید محتوا و گفتمان‌سازی فناوری خبر داد و گفت: ارتقای سواد فناوری، افزایش پذیرش عمومی و مستندسازی تجربه‌های تحول دیجیتال از جمله اهداف این بخش است.

توسعه دیپلماسی داده‌ای و صادرات خدمات دیجیتال

رئیس کمیته اقتصاد دیجیتال و هوش مصنوعی شورای عالی هماهنگی اقتصادی سران قوا با تأکید بر ضرورت حضور ایران در بازارهای منطقه‌ای، دیپلماسی داده‌ای و هاب صادرات خدمات هوش مصنوعی و محتوای دیجیتال را از دیگر محورهای این برنامه عنوان کرد.

آذرشب گفت: توسعه همکاری با کشورهای منطقه و ایجاد سازوکارهای لازم برای تبادل امن داده و صادرات خدمات فنی و مهندسی نرم‌افزار می‌تواند به افزایش حضور شرکت‌های ایرانی در بازارهای بین‌المللی کمک کند.

دولت مشتری فناوری باشد، نه رقیب بخش خصوصی

وی درباره نقش دولت در مدل پیشنهادی نیز اظهار کرد: دولت نباید رقیب یا متصدی بخش خصوصی باشد، بلکه می‌تواند به عنوان مشتری و تقاضاکننده پیشران، زمینه ایجاد بازار برای شرکت‌های دانش‌بنیان و فناور را فراهم کند.

آذرشب افزود: اگر خریدهای دولتی در حوزه‌هایی مانند خدمات ابری، هوشمندسازی انرژی، مدیریت داده و سامانه‌های دیجیتال به ظرفیت بخش خصوصی و شرکت‌های دانش‌بنیان متصل شود، امکان شکل‌گیری بازارهای جدید برای این شرکت‌ها فراهم خواهد شد.

رئیس کمیته اقتصاد دیجیتال و هوش مصنوعی شورای عالی هماهنگی اقتصادی سران قوا در پایان تأکید کرد: هدف از این برنامه، ایجاد پیوند میان امنیت، نوآوری و تأمین مالی و فراهم کردن زمینه‌ای برای تبدیل اقتصاد دیجیتال و هوش مصنوعی به یکی از پیشران‌های توسعه اقتصادی کشور است.

انتهای پیام

گفت و گو از سارا استوار