ریشه اختلال‌های بانکی در ایران؛ مشکل کمبود فناوری نیست، بحران حکمرانی فناوری است

به گزارش سیتنا، هر بار که سامانه‌های بانکی دچار اختلال می‌شوند، اولین توضیح معمولاً یک مشکل فنی، اختلال شبکه یا به‌روزرسانی نرم‌افزاری عنوان می‌شود. اما پرسش اصلی این است که چرا یک خطای فنی باید بتواند میلیون‌ها مشتری را هم‌زمان تحت تأثیر قرار دهد؟

واقعیت این است که در بسیاری از بانک‌های ایران، مشکل از خودِ فناوری آغاز نمی‌شود؛ بلکه از ساختار مدیریتی و معماری تصمیم‌گیری ناشی می‌شود. امروز در اطراف هر بانک، مجموعه‌ای بزرگ از شرکت‌های فناوری، شرکت‌های پرداخت، پیمانکاران نرم‌افزاری، تیم‌های امنیتی و اپراتورهای زیرساختی شکل گرفته‌اند. این گستردگی ظاهراً باید مزیت باشد، اما در عمل باعث شده مسئولیت‌ها پراکنده و پاسخگویی کمرنگ شود.

در چنین ساختاری، هنگام وقوع اختلال، هر بخش مشکل را به بخش دیگر ارجاع می‌دهد و عملاً هیچ مالک واحدی برای سرویس وجود ندارد. نتیجه روشن است: سیستم پیچیده‌تر می‌شود، اما تاب‌آوری آن افزایش پیدا نمی‌کند.

در الگوهای موفق جهانی، از جمله زیر نظر European Central Bank یا Monetary Authority of Singapore، بانک‌ها ملزم به رعایت استانداردهای سخت‌گیرانه در تاب‌آوری عملیاتی هستند. این یعنی خرابی یک دیتاسنتر نباید باعث توقف کل خدمات بانکی شود. معماری Active-Active، مراکز داده پشتیبان و بازیابی لحظه‌ای اطلاعات از الزامات پایه‌ای محسوب می‌شوند.

در ایران اما هنوز در برخی موارد، یک نقطه شکست واحد می‌تواند زنجیره خدمات بانکی را متوقف کند. این نشان می‌دهد که مشکل اصلی، نبود فناوری نیست؛ بلکه نبود حکمرانی مؤثر بر فناوری است.

برای کاهش اختلال‌ها، سه اصلاح فوری ضروری به نظر می‌رسد. نخست، حذف شرکت‌های زائد و ایجاد مالک واحد برای هر سرویس حیاتی است تا مسئولیت‌ها شفاف شود. دوم، بانک مرکزی باید علاوه بر نظارت مالی، نقش ناظر فناوری را نیز جدی‌تر ایفا کند و شاخص‌هایی مانند پایداری سرویس، سرعت بازیابی و آمادگی سایبری را به‌صورت مستمر ارزیابی کند. سوم، شفافیت در گزارش اختلال‌ها باید به یک الزام تبدیل شود تا پس از هر بحران، علت ریشه‌ای و برنامه اصلاحی مشخص باشد.

مسئله امروز بانکداری ایران صرفاً خرید سرور بیشتر یا توسعه نرم‌افزار جدید نیست. چالش اصلی، بازطراحی ساختار مدیریت فناوری است. تا زمانی که پاسخگویی روشن، معماری تاب‌آور و نظارت حرفه‌ای شکل نگیرد، حتی با وجود ده‌ها شرکت فعال در این حوزه، اختلال‌های بانکی همچنان تکرار خواهند شد.

اختلال‌های امروز بیش از آنکه نشانه ضعف تکنولوژی باشند، بازتاب ضعف در حکمرانی فناوری‌اند.

انتهای پیام

گزارش از مونا ارشادی فر