سه ماه سرنوشت‌ساز اقتصاد دیجیتال جهان؛ زنگ خطر و یک فرصت برای ایران

حمید بهنگار، رئیس انجمن فناوری اطلاعات تهران در یادداشت ارسالی برای سیتنا آورده است:

به عنوان رئیس انجمن فناوری اطلاعات و ارتباطات استان تهران، معتقدم سه ماه گذشته را باید یکی از مهم‌ترین مقاطع تاریخ فناوری جهان دانست؛ دوره‌ای که شاید در آینده از آن به عنوان آغاز عملی عصر اقتصاد مبتنی بر هوش مصنوعی یاد شود.

در این مدت کوتاه، جهان شاهد شتابی کم‌سابقه در توسعه هوش مصنوعی، مراکز داده، پردازش ابری، عامل‌های هوشمند (AI Agents)، سامانه‌های تولید محتوا و زیرساخت‌های دیجیتال بوده است. اگر دهه ۱۹۹۰ را عصر اینترنت و دهه ۲۰۱۰ را عصر تلفن همراه بدانیم، سال ۲۰۲۶ را می‌توان آغاز عصر هوش مصنوعی فراگیر در اقتصاد جهانی دانست.

بر اساس گزارش‌های بین‌المللی، حجم هزینه‌کرد جهانی در حوزه هوش مصنوعی در سال ۲۰۲۶ به حدود ۲.۶ تریلیون دلار خواهد رسید که نسبت به سال گذشته حدود ۴۷ درصد رشد را نشان می‌دهد. همچنین حجم کل بازار فناوری اطلاعات جهان از ۶.۳ تریلیون دلار عبور کرده است. این ارقام به خوبی نشان می‌دهد که اقتصاد دیجیتال دیگر یک بخش جانبی اقتصاد نیست، بلکه به موتور محرک رشد اقتصادی جهان تبدیل شده است.

نکته مهم آن است که این تحول محدود به یک کشور ابرقدت نیست.

چین امروز به یکی از بازیگران اصلی عرصه هوش مصنوعی تبدیل شده است. صدها خدمت هوش مصنوعی مولد در این کشور به بهره‌برداری رسیده و شرکت‌های بزرگی مانند علی‌بابا، تنسنت، بایت‌دنس و بایدو در حال رقابت مستقیم با بزرگ‌ترین شرکت‌های فناوری جهان هستند. راهبرد کلان چین بر توسعه فناوری بومی، استقلال در زیرساخت‌های پردازشی و گسترش سهم خود از بازار جهانی اقتصاد دیجیتال استوار شده است.

در اروپا نیز رویکردی متفاوت اما بسیار جدی در حال شکل‌گیری است. اتحادیه اروپا علاوه بر تدوین چارچوب‌های حقوقی و اخلاقی هوش مصنوعی، سرمایه‌گذاری گسترده‌ای را در حوزه مراکز داده، کارخانه‌های هوش مصنوعی، رایانش ابری و زیرساخت‌های پردازشی آغاز کرده است. اروپا به خوبی دریافته است که رقابت آینده جهان نه صرفاً بر سر منابع طبیعی، بلکه بر سر داده، پردازش و هوش مصنوعی خواهد بود.

در همین مدت، شاهد عرضه نسل‌های جدید مدل‌های هوش مصنوعی، ابزارهای توسعه نرم‌افزار مبتنی بر AI، سامانه‌های تولید ویدئو و عامل‌های هوشمند سازمانی بوده‌ایم. امروزه بسیاری از شرکت‌های بزرگ جهان در حال بازطراحی فرآیندهای فروش، بازاریابی، منابع انسانی، مالی، زنجیره تأمین و خدمات مشتریان بر پایه هوش مصنوعی هستند. برخی از مطالعات بین‌المللی نشان می‌دهد که استفاده مؤثر از هوش مصنوعی می‌تواند در برخی فعالیت‌ها بین ۲۰ تا ۴۰ درصد بهره‌وری سازمانی را افزایش دهد.

اما در همین بازه زمانی، بخشی از فعالان فناوری و کسب‌وکارهای دیجیتال ایران با چالش‌هایی متفاوت مواجه بودند.

در شرایطی که جهان در حال سرمایه‌گذاری بر روی نسل جدید اقتصاد دیجیتال بود، بسیاری از شرکت‌های ایرانی با محدودیت‌های ارتباطی، اختلال در دسترسی به برخی خدمات بین‌المللی، دشواری در استفاده از زیرساخت‌های ابری، محدودیت در تعاملات برخط و مشکلات ارتباطی روبه‌رو شدند. در برخی مقاطع حتی انجام فعالیت‌های ساده‌ای مانند ارتباط با مشتریان خارجی، دسترسی به برخی سرویس‌های تخصصی، تبادل فایل یا استفاده از خدمات بین‌المللی با دشواری همراه بود.

واقعیت این است که اقتصاد دیجیتال بدون اتصال پایدار به شبکه جهانی معنا ندارد. همان‌گونه که صنعت بدون برق و تجارت بدون جاده قابل تصور نیست، اقتصاد دانش‌بنیان و هوش مصنوعی نیز بدون زیرساخت ارتباطی پایدار امکان رشد نخواهد داشت.

امروز صادرات نرم‌افزار، فعالیت شرکت‌های دانش‌بنیان، توسعه استارتاپ‌ها، آموزش تخصصی، پژوهش دانشگاهی، همکاری‌های فناورانه بین‌المللی، جذب سرمایه‌گذاری و حتی حضور در زنجیره ارزش جهانی به کیفیت و پایداری ارتباطات وابسته است.

از همین رو لازم است نگاه ما به زیرساخت‌های ارتباطی از یک موضوع صرفاً فنی فراتر رود.

توصیه ما به تصمیم‌گیران و تصمیم‌سازان کشور این است که پایداری ارتباطات، تاب‌آوری دیجیتال و تداوم دسترسی به زیرساخت‌های فناوری را به عنوان بخشی از امنیت ملی، امنیت اقتصادی و اقتدار فناورانه کشور مورد توجه قرار دهند.

امروز در بسیاری از کشورهای پیشرفته، حفظ پایداری خدمات دیجیتال و ارتباطات در شرایط عادی و بحرانی به عنوان یک اولویت راهبردی شناخته می‌شود؛ زیرا توقف جریان داده و ارتباطات می‌تواند هزینه‌هایی به مراتب بیشتر از بسیاری از خسارات فیزیکی به اقتصاد وارد کند.

پایداری ارتباطات به معنای تقویت اقتصاد ملی است. پایداری ارتباطات به معنای حمایت از تولید دانش‌بنیان است. پایداری ارتباطات به معنای افزایش بهره‌وری صنایع، تسهیل صادرات خدمات فنی و مهندسی، حمایت از دانشگاه‌ها و ارتقای رقابت‌پذیری کشور در اقتصاد جهانی است.

امروز اینترنت دیگر یک ابزار رفاهی یا صرفاً یک فناوری ارتباطی نیست؛ اینترنت، زیرساخت اصلی اقتصاد دیجیتال است. همان‌گونه که برق زیربنای توسعه صنعتی قرن بیستم بود، ارتباطات پایدار و هوشمند زیربنای توسعه اقتصادی قرن بیست‌ویکم است.

جهان منتظر هیچ کشوری نمی‌ماند. رقابت آینده میان کشورهایی خواهد بود که بتوانند سریع‌تر خود را با اقتصاد داده‌محور، هوش مصنوعی و فناوری‌های نوظهور تطبیق دهند. آینده اقتصاد دیجیتال ایران نیز تا حد زیادی به تصمیم‌هایی بستگی دارد که امروز در حوزه زیرساخت‌های ارتباطی، نوآوری، آموزش، سرمایه‌گذاری فناورانه و تعامل با اقتصاد جهانی اتخاذ می‌شود.

پیام جامعه فناوری اطلاعات کشور روشن است؛ توسعه اقتصاد دیجیتال، سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی، تقویت زیرساخت‌های ارتباطی و حفظ پایداری خدمات دیجیتال نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت راهبردی برای آینده ایران است.

اگر در گذشته امنیت انرژی و امنیت حمل‌ونقل از الزامات توسعه کشورها بود، امروز امنیت ارتباطات و پایداری زیرساخت‌های دیجیتال نیز باید در همان سطح از اهمیت مورد توجه قرار گیرد؛ زیرا اقتصاد آینده بر پایه داده، ارتباطات و هوش مصنوعی بنا خواهد شد.

انتهای پیام