چرخش فوق سریع سیاره ای شبیه به توپ راگبی

به گزارش سیتنا، علیرضا بیات با اشاره به بررسی دسته سیارات کوتوله و معرفی «پلوتو» به‌عنوان نخستین نمونه از این اجرام، در خصوص دومین سیاره کوتوله اظهار کرد: «هائومیا» یکی از عجیب‌ترین سیارات کوتوله منظومه شمسی است که در بخش بیرونی این منظومه قرار گرفته و به دلیل شکل کشیده، چرخش فوق‌العاده سریع و حلقه‌های باریکی که دارد، جرمی بسیار خاص محسوب می‌شود.

وی در خصوص تاریخچه کشف این جرم آسمانی افزود: هائومیا توسط دو گروه مجزا در دو سال متفاوت کشف شد؛ گروه نخست به سرپرستی «مایکل براون» در رصدخانه کک در تاریخ ۲۸ دسامبر ۲۰۰۴ (چند روز پیش از کریسمس) و گروه دوم به سرپرستی «خوزه لوئیس اورتیز مورنو» در اسپانیا در ۲۸ ژوئیه ۲۰۰۵ موفق به این کشف شدند. نام این سیاره کوتوله از الهه زایش و باروری در اسطوره‌های هاوایی گرفته شده و در ۲۰۰۸ توسط اتحادیه بین‌المللی نجوم به‌طور رسمی به‌عنوان «سیاره کوتوله» طبقه‌بندی شد. محل قرارگیری آن در ناحیه کمربند کویپر است و تقریباً ۴۳ واحد نجومی از خورشید فاصله دارد. دوره مداری هائومیا ۲۸۴ سال زمینی است و خروج از مرکز مداری بسیار بالایی دارد که مدار آن را تقریباً بیضوی کرده است.

این کارشناس نجوم درباره ویژگی‌های فیزیکی هائومیا بیان کرد: این جرم کروی نیست و به شدت کشیده است؛ به گونه‌ای که می‌توان گفت تقریباً شبیه یک توپ راگبی است. طول بزرگ آن حدود ۲۳۰۰ کیلومتر و عرض کوچک آن ۱۷۰۰ کیلومتر برآورد می‌شود. دلیل این شکل غیرکروی، چرخش بسیار سریع آن است. یک دور چرخش کامل هائومیا به دور خود حدود ۳/۹ ساعت به طول می‌انجامد که یکی از سریع‌ترین چرخش‌ها در میان اجرام بزرگ منظومه شمسی به شمار می‌آید. همین چرخش سریع سبب شده تا شکل آن به‌صورت کشیده درآمده و در بخش استوایی برآمده باشد و احتمالاً در گذشته موجب جدایی بخشی از مواد سطحی آن نیز شده است.

بیات با اشاره به چگالی نسبتاً بالای این سیاره کوتوله افزود: دلیل این چگالی بالا آن است که بخش عمده هائومیا از سنگ و بخش دیگر آن از یخ تشکیل شده است. سطح آن پوشیده از یخ آب کریستالی با بازتابندگی(آلبدو) بالا و بسیار درخشان است و دمای سطح آن به حدود منفی۲۲۰ درجه سانتی‌گراد می‌رسد. هائومیا دارای دو قمر است؛ قمر بزرگ‌تر «هایاکا» و قمر کوچک‌تر «ناماکا» نام دارد که این قمرها احتمالاً در پی یک برخورد بزرگ به وجود آمده‌اند؛ فرایندی که تقریباً مشابه نظریه شکل‌گیری ماهِ زمین است.

وی با تأکید بر کشف حلقه‌ای پیرامون این جرم تصریح کرد: نکته جالب توجه، کشف حلقه هائومیا در ۲۰۱۷ است. این سیاره کوتوله یک حلقه باریک و کم‌جرم دارد که در نزدیکی صفحه استوایی آن قرار داشته و هم‌راستا با چرخش سریع جرم می‌چرخد. این کشف نشان داد که داشتن حلقه تنها مختص سیارات غول‌پیکری چون زحل، اورانوس، نپتون یا مشتری نیست و سیارات کوتوله نیز می‌توانند دارای حلقه باشند.

این کارشناس نجوم در تشریح تاریخچه پیدایش این جرم کیهانی توضیح داد: شواهد نشان می‌دهد هائومیا بقایای یک برخورد عظیم در گذشته است. شکل کشیده، چرخش سریع و وجود خانواده‌ای از اجرام کمربند کویپر با ترکیبات مشابه در آن منطقه، گواه این مدعاست. اهمیت هائومیا برای دانشمندان در این است که به آن‌ها کمک می‌کند تا دریابند برخوردهای بزرگ در منظومه شمسی چقدر رایج بوده‌اند، اجرام یخی چگونه تکامل می‌یابند، حلقه‌ها چگونه شکل می‌گیرند و دینامیک چرخش سریع چه آثاری می‌تواند به همراه داشته باشد.

بیات اضافه کرد: گرانش سطحی این جرم حدود ۴/۵ متر بر مجذور ثانیه و سرعت گریز آن حدود ۹۰۰ متر بر ثانیه است؛ برای مقایسه با زمین، یک انسان با یک پرش قوی می‌تواند ده‌ها متر از سطح هائومیا فاصله بگیرد، البته اگر لباس فضایی این اجازه را بدهد.

وی در پایان با اشاره به شیمی سطح این سیاره کوتوله خاطرنشان کرد: طیف‌سنجی‌ها نشان می‌دهند که یخ آب بر سطح هائومیا غالب است و ترکیبات آلی سرخ‌رنگ که روی آن وجود دارد، باعث می‌شود رنگی نسبتاً خنثی و روشن داشته باشد. تا به امروز هیچ مأموریت فضایی بالقوه‌ای برای بررسی هائومیا اختصاص نیافته و اطلاعات جدید دیگری فراتر از موارد ذکر شده، از آن منتشر نشده است.

انتهای پیام