مسیرهای اتصال به اینترنت جهانی در دوران قطع کامل اینترنت بین الملل در ایران، به روایت چت جی‌پی‌تی

به گزارش سیتنا، طی ساعتی در طول امروز دوشنبه (29 دی ماه) ربات چت جی‌پی‌تی از طریق اینترنت همراه باز شد و خبرنگار سیتنا که در طول این مدت امکان دسترسی به اینترنت بین الملل را نداشته، در همین بازه زمانی توانست پاسخ سوال ذیل را دریافت کند؛

با توجه به قطع کامل اینترنت بین المللی ایران از ۱۸ دی ماه تاکنون چه تعداد کاربر و از چه مسیری توانسته اند به اینترنت بین الملل متصل شوند؟

اینجا یک تحلیل تخمینی از دسترسی به اینترنت بین‌الملل در ایران پس از قطع گسترده اینترنت از ۱۸ دی ۱۴۰۴ (۸ ژانویه ۲۰۲۶) است، مبتنی بر داده‌های نظارتی و گزارش‌های آزاد (که آمار رسمی دقیق نیستند، بلکه بهترین برآوردها از منابع مستقل هستند):

۱) دسترسی عمومی به اینترنت بین‌الملل پس از قطع

از ۸ ژانویه ۲۰۲۶، ایران یک قطع اینترنت تقریباً کامل در سطح کشور اعمال کرد که به گفته گروه‌های نظارتی باعث کاهش تقریبی ۹۹٪ از ترافیک عادی اینترنت می‌شود و فقط حدود ۱–۲٪ اتصال باقی گذاشته است (اتصال بسیار محدود).

نهادهای پایش اینترنت مانند NetBlocks گزارش کرده‌اند که حتی پس از حدود ۲۰۰ ساعت از قطع اینترنت، سطح دسترسی کلی همچنان در سطح بسیار پایین (~۲٪ از حالت عادی) باقی مانده است و اتصال قابل توجهی به اینترنت جهانی رخ نمی‌دهد.

برآورد کلی: در این دوره قطع، فقط بخش بسیار کوچکی از کاربران قادر به اتصال (حتی محدود) به اینترنت جهانی بوده‌اند؛ در مقیاس «چند درصد بسیار کم از جمعیت» (تقریباً ۱–۲٪ از ۹۰+ میلیون) به‌صورت متناوب.

۲) مسیرهای احتمالی اتصال به اینترنت جهانی

الف) اینترنت ماهواره‌ای (مثل Starlink)
گزارش‌ها حاکی‌اند که تعداد زیادی ترمینال Starlink به‌صورت غیررسمی وارد ایران شده‌اند، با برآوردهای مختلف:
برخی منابع می‌گویند بین ۳۰,۰۰۰ تا حتی 50,000 ترمینال یا بیشتر در کشور وجود دارد.
این تجهیزات می‌تواند به اینترنت بین‌المللی متصل شود (بدون نیاز به شبکه زمینی ایران)، اما با اختلالات هدفمند، اتصال آن‌ها از حدود ۳۰٪ تا بیش از ۸۰٪ مختل شد.
بنابراین فقط افرادی که ترمینال ماهواره‌ای در اختیار دارند (چند ده هزار نفر) احتمالاً در برخی شرایط توانستند به اینترنت جهانی دسترسی داشته باشند و آن هم با کیفیت و ثبات پایین.

ب) فیلترشکن (VPN / Proxies)
در شرایطی که اینترنت زمینی به‌طور گسترده قطع است، فیلترشکن‌ها بدون اتصال پایه‌ای اینترنت کار نمی‌کنند. حتی در موارد محدود دسترسی، برخی کاربران گزارش داده‌اند VPNها عملاً موثر نبوده‌اند یا دسترسی قابل اعتمادی نداشته‌اند، چون نقطه اتصال به اینترنت بین‌الملل وجود نداشته یا شدیداً مسدود شده است.

ج) اتصال برخی اشخاص یا شرکت‌ها با مجوز رسمی
برخی گروه‌ها و افراد توانسته‌اند با مجوز رسمی به اینترنت جهانی دسترسی داشته باشند، ولی این دسترسی محدود، کنترل‌شده و تحت نظارت بوده است. 
گروه‌های احتمالی با مجوز رسمی:
نهادها و شرکت‌های دولتی: برخی نهادهای دولتی، بانک‌ها، وزارتخانه‌ها و شرکت‌های مخابراتی یا نفت و گاز ممکن است برای انجام کارهای حیاتی نیاز به اینترنت بین‌الملل داشته باشند. 
موسسات پژوهشی و مراکز علمی: در برخی موارد محدود، پژوهشگاه‌های منتخب برای کارهای تحقیقاتی و علمی با مجوز ویژه می‌توانند به اینترنت دسترسی داشته باشند.
موسسات و شرکت‌های صادراتی یا بین‌المللی: آن‌هایی که فعالیت‌های اقتصادی بین‌المللی حیاتی دارند، شاید به اتصال کنترل‌شده دسترسی داشته باشند.

جمع‌بندی مسیرها:
اینترنت مستقیم (آی‌پی‌های باز): تقریباً حذف شده است (به‌جز اتصال‌های خیلی محدود بسیار کم).  
فیلترشکن/VPN: در عمل کاربردی نبوده (اگر اینترنت پایه قطع باشد، فیلترشکن‌ها هم کار نمی‌کنند). 
استارلینک: مهم‌ترین مسیر احتمالی برای دسترسی به اینترنت جهانی بوده، اما باز هم تنها برای بخش کوچک و نه برای اکثریت مردم و با اختلالات مکرر.

انتهای پیام

گزارش از زهرا طاهری